مبطلات نماز

هشت چیز نماز را باطل می­کنند:

1 – کلام عمدی در حالی که حواسش سر جا خود است و می­داند که با سخن گفتن در نماز، نمازش باطل می­شود. اما کسی که از روی فراموشی در نماز سخنی بگوید یا نسبت به حکم آن، جاهل باشد، نمازش باطل نمی­شود.

2 – خنده.

3 – خوردن.

4 – نوشیدن.

5 – معلوم شدن عورت.

6 – انحراف زیاد از جهت قبله.

7 – انجام زیاد کارهای بیهوده در نماز.

8 – از بین رفتن طهارت.

مبطل اول: سخن گفتن عمدی که همراه با جمع حواس و علم به حکم آن است:

آگاه کردن امام هنگامی که خطایی در نماز مرتکب شد یا در قرائت اشتباه کرد، از این حکم مستثنی است.

حالت­های حرکت در نماز:

حرکت حرام؛ حرکت زیادی است که پشت سر هم باشد و حاجتی به انجام آن نداشته باشد، مانند: خوردن.

حرکت مکروه؛ حرکت کمی است حاجتی به انجام آن نداشته باشد، مانند: کمی ملتفت شدن به اینور یا آنور.

حرکت مباح؛ حرکتی است که به خاطر نیاز است. مانند: خاراندن ریش.

حرکت مستحب، حرکتی است که کمال نماز به آن بستگی دارد، مانند: پر کردن فاصله­ها بین نمازگزاران.

حرکت واجب، که صحت نماز به آن بستگی دارد، مانند: از بین بردن نجاست.

شروط نماز و ارکان و واجبات و سنت­های آن بیان شد. اما فرق بین آنها چیست؟

شرط نماز، خارج از ماهیت عبادت است. اما رکن و واجب و سنت، جزء ماهیت نماز هستند.

شرط در تمام عبادت استمرار دارد، اما رکن و واجب و سنت هر کدام مقصور بر جزئی از آن عبادت هستند.

در شرط و رکن، انسان نه معذور به جهل است و نه معذور به فراموشی و یا عمد. اما در واجب و سنت، معذور است.

شرط اگر ترک شود، سجده سهو ندارد. رکن در صورتی که ترک شود، با سجده­­ی سهو، جبران نمی­شود. واجب اگر ترک شود، با سجده­ی سهو جبران می­شود. سنت اگر ترک شود، نیازی به سجده­ی سهو ندارد.

سجده­­ی سهو:

سجده­ی سهو سه سبب دارد:

عملی را در نماز بیشتر انجام دهد مثلا کسی رکوع یا سجده یا ایستادن یا نشستن را اضاف بر آنچه که هست، انجام دهد.

نقص: مانند اینکه انسان واجبی از واجبات نماز را ناقص انجام دهد، و محل آن نیز رد شود.

شک: مثلا نمازگزار در تعداد رکعات نماز متردد باشد: سه رکعت خوانده یا چهار رکعت؟

شک دو نوع است:

شکی که بعد از اتمام عبادت حاصل می­شود: مطلقا به چنین شکی اعتنایی نمی­شود تا اینکه یقین وجود داشته باشد.

شکی که در هنگام عبادت حاصل می­شود: اگر زیاد باشد، به آن توجه نمی­شود. اما اگر کم باشد، بنا را بر آنچه می­گذارد که نزد خودش رجحت دارد. اگر به همان اندازه که شک دارد عبادت را کم انجام داده، شک داشته باشد که عبادت را درست انجام داده است، بنا را کمتر می­گذارد. یعنی اگر نمی­دانست واقعا که الان در رکعت دوم نماز است یا رکعت سوم، و شکش نسبت به هر دو گزینه، مساوی بود، بنا را بر این می­گذارد که دو رکعت خوانده است.

توجه: زمانی که نمازگزار در مورد سهو نیز دچار سهو شد، چیزی بر او نیست و نمازش درست است.

زمانی که نمازگزار رکنی را ترک کرد، نمازش صحیح نیست تا اینکه آن رکن را و ما بعد آن را انجام داده و در آخر، سجده­ی سهو کند.

زمانی که نمازگزار، واجبی را غیر عمد ترک نمود، و از محل آن واجب نیز گذشته باشد، سجده­ی سهو می­کند.

مختصری از صفت نماز همراه با عکس:

بهتر این است که مسلمان در خانه­اش وضو بگیرد و بهترین لباس­ها را بپوشد.

سپس به طرف مسجد برود و در مسیر رفتن به مسجد، در حرکاتش آرامش و در ظاهرش، وقار داشته باشد. یعنی تند تند یا خیلی آرام نرود و زیاد به این طرف و آن طرف نگاه نکند و صدایش را بالا نبرد.

زمانی که به مسجد رسید، کفش­های خود را در آورده و آنها را در جایگاه مخصوصش بگذارد و دنیا را نیز با کفش­هایش بر زمین گذارد. زیرا خرید و فروش و جار زدن گمشده در مسجد حرام است.

هنگام ورود به مسجد، پای راست را جلو گذاشته و می­گوید: ( بِسمِ اللّهِ وَالصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَی رَسُولِ اللّهِ اللَّهُمَّ افْتَحْ لِي أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ ) و هنگام خروج، پای چپ را جلو گذاشته و می­گوید: ( بِسمِ اللّهِ وَالصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَی رَسُولِ اللّهِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ ).

مردان در صفوف جلو می­ایستند و زنان در صفوف آخر.

اگر نماز اقامه شده بود، تکبیر احرام گفته و وارد نماز با امام می­شود، بر هر حالی که امام بود، و رکعت زمانی برای او محاسبه می­شود که زمانی به امام برسد که او در قیام یا رکوع باشد. سپس هنگامی که امام سلام داد، رکعت­هایی را که نرسیده است، می­خواند.

اگر وارد مسجد شد و هنوز نماز اقامه نشده بود، نماز سنت قبلیه را می­خواند. اگر نمازی بود که سنت قبلیه نداشت، قبل از اینکه بنشیند، نماز تحیت مسجد را می­خواند.

جایز نیست با نگاه کردن به ساعت یا اِهِم اِهِم کردن برای اقامه شدن نماز، به حرمت مسجد تجاوز کند.

سنت است که امام و منفرد به سمت سُتره نماز بخوانند، و ستره­ی امام برای کسانی که پشت سرش نماز می­خوانند نیز ستره است.

فاصله­ ی بین دو پایش را همانند فاصله­ی بین شانه­هایش قرار می­دهد، نه کمتر و نه بیشتر، و بیرون پاهایش را راست می­کند.

بعد از اینکه شروط نماز را به جا آورد، همراه با بالا آوردن دست­ها، می­گوید: « الله أکبر » و انگشتان دست­ها را در این هنگام به هم چسبانده و دستش را تا راست شانه یا گوش­ها بالا می­برد و کف دستش را نیز به سمت قبله می­گیرد.

سپس دست راستش را بر پشت دست چپ و مچ و ساعد آن می­گذارد یا می­بندد

نگاهش را به محل سجده می­دوزد و به اطراف توجه نمی­کند.

سپس مستحب است که فقط در رکعت اول، بعد از تکبیرة الاحرام، دعای استفتاح را بخواند، و بهتر این است که هر بار یکی از دعاهایی را که استفتاح از رسول الله صلی الله علیه وسلم ثابت است را بخواند.

سپس استعاذه می­خواند: « أعوذ بالله من الشیطان الرجیم ».

سپس بسم الله می­گوید: ( بسم الله الرحمن الرحیم ».

سپس فاتحه را کامل و مرتب با حرکات و کلمات و حروف و آیاتش می­خواند.

سپس هر مقدار از قران را که میسر باشد بدون استعاذه می­خواند و فقط در اول سوره­ها، بسم الله می­گوید.

سپس دستانش را همان گونه که در تکبیرة الاحرام بالا می­برد، بالا برده و در حالی که « الله أکبر » می­گوید، به رکوع می­رود.

سپس همراه با بالا آمدن از رکوع و قبل از اینکه کاملا بایستد، با بالا آوردن دست­ها تا مقابل گوش­ها یا شانه­ها، می­گوید: « سمع الله لمن حمده ».

زمانی که کاملا ایستاد، می­گوید: « ربَنا و لک الحمد » و مستحب است الفاظ دیگری که وارد است را نیز بگوید.

در رکوع، دستانش را بدون اینکه آرنج خود را خم کند، بر زانوهایش قرار داده و سر خود را در موازات کمرواجب است در رکوع یک بار بگوید « سبحان ربی العظیم » و اضافه گفتن آن، مستحب است.

سپس بدون بالا بردن دست­ها، تکبیر گفته و بر هفت عضو خود یعنی: پیشانی و بینی و کف دو دست و دو زانو و کف انگشتان پا، سجده می­کند.

در سجده، بازوهای خود را از پهلوها، و ران­ها را از شکم و ساق خود دور کرده و ساعد خود را از زمین بالا می­گیرد.

سپس تکبیر گفته و مانند سجده­ی اول، سجده می­کند.

سپس تکبیر گفته و برای رکعت دوم بر می­خیزد و همان کارهایی را که در رکعت اول انجام داد، انجام می­دهد. با این تفاوت که در رکعت دوم، تکبیرة الإحرام و دعای استفتاح وجود ندارد.

هنگامی که از سجده­ی دوم در رکعت دوم برخاست، برای تشهد می­نشیند.

در تشهد، با انگشت سبّابه اشاره کرده و نوک انگشت وسط و انگشت شصت را به هم می­چسباند، و در هنگام دعا در تشهد، انگشت سبابه را حرکت می­دهد.

خواندن تشهد واجب است و باید آن را بخواند.

اگر نماز دو رکعتی باشد، در تشهد، صلوات ابراهیمی فرستاد و از چهار چیز به الله پناه می­برد: ( اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ : پروردگارا به تو از عذاب جهنم پناه می­برم، و به تو از عذاب قبر پناه می­برم، و به تو از فتنه­ی مسیح دجال پناه می­برم، و به تو از فتنه­ی زندگی و مرگ پناه می­برم )، و هر دعای دیگری که دوست دارد، می­کند. اما بهتر این است دعایی کند که در سنت آمده است و همراه با آن، بگوید: ( اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَى ذِكْرِكَ وَشُكْرِكَ وَحُسْنِ عِبَادَتِكَ ).

سپس دو سلام از سمت راست و سمت چپ خود می­دهد و فقط سر خود را بدون حرکت دادن شانه، به سمت راست و چپ می­چرخاند، بدون اینکه سر خود را به پایین یا بالا ببرد یا اینکه با دستانش اشاره کند.

اگر نماز سه یا چهار رکعتی باشد، بعد از خواندن تشهد اول بر می­خیزد. البته خواندن صلوات ابراهیمی در تشهد، مستحب است.

تکبیر گفته و رکعت سوم را خوانده و اگر نماز سه رکعتی است، برای تشهد می­نشیند، و اگر چهار رکعتی است، رکعت چهارم را نیز می­خواند و سپس برای تشهد اخیر می­نشیند.

تشهد را خوانده و صلوات ابراهیمی را می­خواند، و از چهار چیز به الله پناه می­برد: ( اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ : پروردگارا به تو از عذاب جهنم پناه می­برم، و به تو از عذاب قبر پناه می­برم، و به تو از فتنه­ی مسیح دجال پناه می­برم، و به تو از فتنه­ی زندگی و مرگ پناه می­برم )، و هر دعای دیگری که دوست دارد، می­کند. اما بهتر این است دعایی کند که در سنت آمده است و همراه با آن، بگوید: ( اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَى ذِكْرِكَ وَشُكْرِكَ وَحُسْنِ عِبَادَتِكَ ).

اگر نماز فرض می­خواند، خواندن اذکار وارده­ی بعد از نماز، برایش مستحب است.

« استغفر الله، استغفر الله، استغفر الله، اللهم انت السلام و منک السلام، تبارکت یا ذا الجلال و الإکرام ».

سپس می­گوید: « سبحان الله، و الحمدلله، و الله أکبر » و هر کدام را سی و سه مرتبه می­گوید که جمعا می­شود نود و نه مرتبه، و صدم را با گفتن: « لا إله إلا الله وحده لا شریک له، له الملک و له الحمد، و هو علی کل شیء قدیر » به پایان می­رساند.

سپس آیت الکرسی می­خواند: ( اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ )، سپس سوره­ی اخلاص را می­خواند: ( بسم الله الرحمن الرحيم. قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ (1) اللَّهُ الصَّمَدُ (2) لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ (3) وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ (4) )،

و سوره­ی فلق: ( بسم الله الرحمن الرحيمقُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ (1) مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ (2) وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ (3) وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ (4) وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ (5) )،

و سپس سوره­ی ناس: ( بسم الله الرحمن الرحيم

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ (1) مَلِكِ النَّاسِ (2) إِلَهِ النَّاسِ (3) مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ (4) الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ (5) مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ (6) ).

نکته­های مهم:

قبلا ذکر شد که یکی از شروط صحت نماز، پوشاندن عورت است که در نماز واجب است. نمازگزار باید مواظب باشد تا عورتش در اثنای نماز پیدا نشود که به این خاطر، نمازش باطل شود.

زمانی که فقط یک نمازگزار همراه با امام نماز می­خواند،

 مشروع این است که سمت راست او بایستد، و قوزک

 پاهایشان مساوی یکدیگر باشد، نه از امام جلوتر بایستد

 و نه عقب­تر، و همین طور در کنار بقیه­ی نمازگزاران

می­ایستد.

مختصر نمازهای غیر فرض: