10-12 درس های مهم برای عموم امت(سورة الفيل و قريش و الماعون)

متن درس:

{ تفسیر سوره­ ی فیل، و این سوره، مکّی است }

بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِيمِ

أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيلِ ﴿١﴾ أَلَمْ يَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِي تَضْلِيلٍ ﴿٢﴾ وَأَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْرًا أَبَابِيلَ ﴿٣﴾ تَرْمِيهِم بِحِجَارَةٍ مِّن سِجِّيلٍ ﴿٤﴾ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولٍ ﴿٥﴾

بسم الله الرحمن الرحيم

آیا نشنیده ای که پروردگار تو با فیلداران چه کرده است؟ (۱) مگر نیرنگ ایشان را تباه و باطل نگردانده است. (۲) و مگر پرندگان را گروه گروه بر سر آنان نفرستاده است؟ (۳) آن پرندگان به سوی فیلداران سنگهای کوچکی از سنگْ گِل را می انداختند. (۴) و ایشان را همچون برگ آفت زده می کردند. (۵)

( 1 ــ 5 ) یعنی: آیا از قدرت الله و بزرگی شأن او و رحمتش نسبت به بندگانش و دلایل توحیدش و صداقت پیامبرش، محمد صلی الله علیه وسلم، ندیدی که با اصحاب فیل چه کرد؟ آنهایی که قصد بیت الحرام را کرده و می­خواستند آن را تخریب کنند؛ به همین خاطر برای آن کار، خود را تجهیز کردند و فیل­هایی به همراه خود برداشتند تا آن را خراب کنند، و با چنان تعدادی از حبشه و یمن به سمت مکه رفتند که عرب تا به آن موقع به یاد نداشت. زمانی که به نزدیکی مکه رسیدند – در حالی که عرب مکه از خود دفاع نکردند، و برای حفظ جان خود، از مکه خارج شدند – الله پرندگانی را بصورت پراکنده بر سر آنها فرستاد که سنگ­های داغی را حمل می­کردند و با آنها سپاهیان فیل را زدند و دور و نزدیک آنها را مورد اصابت قرار دادند و اینگونه آنها را از بین بردند و همانند برگ­های آفت زده بر زمین افتادند، و الله شر آنها را به خودشان بازگرداند. این قصه معروف و مشهور است. این حادثه در سالی بود که رسول الله صلی الله علیه وسلم در آن سال به دنیا آمد، و از جمله دلایل اثبات دعوت و رسالتش می­باشد.

۞۞۞

{ تفسیر سوره­ ی قریش، و این سوره، مکّی است }

بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ

لِإِيلَافِ قُرَيْشٍ ﴿١﴾ إِيلَافِهِمْ رِحْلَةَ الشِّتَاءِ وَالصَّيْفِ ﴿٢﴾ فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هَـٰذَا الْبَيْتِ ﴿٣﴾ الَّذِي أَطْعَمَهُم مِّن جُوعٍ وَآمَنَهُم مِّنْ خَوْفٍ ﴿٤﴾

بسم الله الرحمن الرحيم

به خاطر أنس و الفت قریش. (۱) به خاطر انس و الفت ایشان به کوچ زمستانه و تابستانه. (۲) بایستی خداوندگار این خانه را بپرستند. (۳) خداوندگاری که از گرسنگی ایشان را رهانیده است و خوراکشان داده است، و آنان را از خوف و هراس، ایمن ساخته است. (۴)

( 1 ــ 4 ) بسیاری از مفسران گفته­اند که جار و مجرور متعلق به سوره­ی قبل است؛ یعنی: هر آنچه را که با اصحاب فیل انجام دادیم، به خاطر قریش و امنیت و استقامت مصالح آنها و بر هم نخوردن سفرهای تجاری آنها در زمستان به یمن و در تابستان به شام است. پس الله هر آن کس را که به آنها اراده­ی بدی داشته باشد، هلاک کرده و امر حرم مکه و اهل آن را در قلب­های عرب بزرگ قرار داده است تا اینکه به آنها احترام گذاشته و در هر سفری که خواستند، به آنها تعرضی نشود. به همین خاطر، الله آنها را به شکر کردن دستور می­دهد و می­گوید: ( فلیعبدوا ربّ هذا البیت )، یعنی: باید او را واحد دانسته و عبادت را خالصانه برای او قرار دهند، ( الذی أطعمهم من جوع و آمنهم من خوف : آن کسی که از گرسنگی، ایشان را رهانیده و خوراکشان داده است، و آنان را از خوف و هراس، ایمن ساخته است ). بنا بر این، وسعت رزق و امنیت، از بزرگ­ترین نعمت­های دنیوی است که واجب است به خاطر آن، الله را شکر کرد. بار الها، تو را به خاطر نعمت­های ظاهری و باطنی­ات شکر. الله، ربوبیت خود را در اینجا خاص کعبه گردانده است؛ به خاطر فضیلت و شرف این خانه این کار را کرده است، و گرنه او پروردگار همه چیز است.

۞۞۞

{ تفسیر سوره ­ی ماعون، و این سوره، مکّی است }

بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ

أَرَأَيْتَ الَّذِي يُكَذِّبُ بِالدِّينِ ﴿١﴾ فَذَٰلِكَ الَّذِي يَدُعُّ الْيَتِيمَ ﴿٢﴾ وَلَا يَحُضُّ عَلَىٰ طَعَامِ الْمِسْكِينِ ﴿٣﴾ فَوَيْلٌ لِّلْمُصَلِّينَ ﴿٤﴾ الَّذِينَ هُمْ عَن صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ ﴿٥﴾ الَّذِينَ هُمْ يُرَاءُونَ ﴿٦﴾ وَيَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ ﴿٧﴾

بسم الله الرحمن الرحيم

آیا دیده­ای کسانی را که به دین و آئین، و سزا و جزا ایمان ندارند؟ (۱) آنان کسانیند که یتیم را سخت از پیش خود می رانند. (۲) و به خوراک دادن مستمندان تشویق و ترغیب نمی نمایند. (۳) واویلا به حال نمازگزاران! (۴) همان کسانی که نماز خود را به دست فراموشی می سپارند. (۵) همان کسانی که ریا و خودنمائی می کنند. (۶) و از دادن وسائل کمکی ناچیز خودداری می کنند و دریغ می ورزند. (۷)

( 1 ) الله تعالی کسی را که حقوق او و حقوق بندگانش را ترک می­کند، مذمت نموده، می­فرماید: ( أرأیت الذی یکذّب بالدین ): یعنی: کسی را که برانگیختن و جزا دادن در روز قیامت را تکذیب می­کند، پس به آنچه که پیامبران آورده­اند، ایمان نمی­آورد.

( 2 ) ( فذلک الذی یدعّ الیتیم )، یعنی: او را با بی رحمی و شدت از خود رانده و به او رحم نمی­کند؛ این به خاطر قساوت قلبش است، و به این خاطر است که نه امید ثوابی دارد و نه از عقوبتی می­ترسد.

( 3 ) ( ولا یحضّ : و تشویق نمی­کند )، دیگران را، ( علی طعام المسکین : بر اطعام نمودن مسکین )، و از باب اولی او خودش مساکین را اطعام نمی­کند.

( 4 ــ 5 ) ( فویل للمصلّین : وای بر نمازگزاران )، یعنی: کسانی که ملتزم به برپا داشتن نماز هستند، اما ( عن صلاتهم ساهون )، یعنی: نمازشان را ضایع کرده، و در وقت خودش به جا نمی­آورند و در ارکان آن اخلال می­ورزند که این به خاطر عدم اهتمامشان نسبت به امر الله است؛ به گونه­ای که نماز را که مهم­ترین طاعت است، ضایع نموده­اند.

غفلت نسبت به نماز، دلیلی است که صاحبش را مستحق سرزنش و مذمت می­کند. اما غفلت در نماز، چیزی است که از هر کسی حتی رسول الله صلی الله علیه وسلم نیز سر می­زند.

( 6ــ 7 ) به همین خاطر، الله چنین اشخاصی را با ریا و قساوت قلب و بی رحمی وصف کرده، می­فرماید: ( الذین هم یراءون )، یعنی: اعمال را به خاطر ریای برای مردم انجام می­دهند، ( و یمنعون الماعون )، یعنی: از بخشیدن هر چیز بی ارزشی حتی برای عاریت یا هدیه، مثل ظرف و دلو آب و تبر که عادتا همه آن را به یکدیگر عاریت داده و می­بخشند، منع می­کنند. اینها به خاطر شدت حرصی که دارند، از بخشیدن چنین چیزهای بی ارزشی هم خود داری می­کنند، چه برسد به چیزهایی که بالاتر از اینهاست؟

در این سوره، تشویق و ترغیب به اطعام یتیم و مسکین، و مراعات نماز و محافظت بر آن و اخلاص در آن و در سایر اعمال می­باشد. همچنین در این سوره، تشویق به انجام کارهای نیک و انجام کارهای کوچکی مانند به عاریت دادن ضرف و دلو آب و کتاب و غیره است؛ زیرا الله کسی را که چنین نمی­کند، مذمت نموده است. والله سبحانه و تعالی أعلم.

۞۞۞