آماده کردن میت و نماز بر او و دفن کردنش

تفصیل آن چنین است:

اول: تلقین کسی که در حال مرگ است، مشروع می­باشد: ( لا إله إلا الله )؛ به دلیل فرموده­ی رسول الله صلی الله علیه وسلم: « لقنوا موتاکم لا إله إلا الله : لا إله إلا الله را به مردگانتان، تلقین کنید ». منظور از « موتی : مردگان »: کسانی هستند که در حال احتضارند، یعنی کسانی که نشانه­های مرگ در آنها پیدا شده است.

دوم: زمانی که از مرگ شخص یقین حاصل شد، چشمایش را بسته و دهانش را می­بندند؛ به دلیل احادیثی که در سنت آمده است.

سوم: غسل میت مسلمان واجب است، مگر اینکه در معرکه­ی جهاد، شهید شده باشد، که در این صورت نه غسل داده می­شود، و نه نماز بر او خوانده می­شود، بلکه در همان لباسی که پوشیده است، دفن می­شود؛ زیرا رسول الله صلی الله علیه وسلم شهدای اُحُد را نه غسل داد و نه بر آنها نماز خواند.

چهارم: روش غسل میت: عورتش پوشانده می­شود، سپس کمی او را بلند کرده و شکمش را به نرمی فشار می­دهند، سپس کسی که او را غسل می­دهد، پارچه­ای دور دستانش پیچیده و او را با آن تمیز می­کند. سپس همان طور که برای نماز وضو می­گیرند، برای میت وضو می­سازد، سپس سر و ریشش را با آب و سدر و امثال آن می­شوید، سپس قسمت راست و بعد قسمت چپ بدنش را غسل می­دهد. سپس برای بار دوم و سوم نیز همان طور او را غسل می­دهد، و در هر بار دستش را بر شکم میت می­کشد. اگر چیزی خارج شد، آن را می­شوید و محل را با پنبه یا چیزی مثل آن می­بندد. اگر در جای خود باقی نماند، با خاک خالص آن را می­بندد یا با وسایل طبی جدید مانند چسب یا امثال آن، جلوی آن را می­گیرد، و از اول او را وضو می­دهد.

اگر با سه بار، تمیز نشد، پنج بار یا هفت بار این کار را می­کند، و سپس او را با لباسی، خشک می­کند و زیر دو بغل و داخل ران­هایش و اعضای سجودش را بوخوشی قرار می­دهد، و اگر همه­ی بدنش را بوخوشی بزند، نیکوست و کفنش را نیز بخور می­زند. اگر سبیل و ناخن­هایش بلند است، آنها را کوتاه می­کند و اگر هم آنها را همان طور رها کند، اشکالی ندارد، و موی سرش را شانه نمی­زند و موهای شرمگاهش را نمی­تراشد، و او را ختنه نمی­کند؛ به خاطر اینکه دلیلی برای این کار وجود ندارد. اگر میت زن باشد، موهایش به صورت سه دسته بافته شده و در پشتش قرار می­دهد.

پنجم: کفن کردن میت: بهتر این است که مرد در سه لباس سفید کفن شود که در بین آنها قمیص و عمامه نباشد؛ چنان که با رسول الله صلی الله علیه وسلم انجام شد. در آنها پیچانده می­شود، و اگر در قمیص و ازار و لفافه کفن شد، اشکالی ندارد.

زن در پنج لباس کفن می­شود: لباس کامل، و سر پوش و ازار و دو لفافه.

بچه در یک تا سه لباس کفن می­شود و نوزاد در یک قمیص و دو لفافه کفن می­شود.

در مورد همه­ی اینها، حداقل یک لباس که همه­ی جسد را بپوشاند، واجب است.

اما زمانی که میت، در احرام باشد، با آب و سدر غسل داده می­شود، و در ازار و ردائی که پوشیده است یا در غیر از آنها، کفن می­شود و سر و صورتش پوشانده نمی­شود و به او خوشبویی نیز زده نمی­شود؛ زیرا او روز قیامت، لبیک گویان محشور می­شود، چنان که در حدیث صحیح از رسول الله صلی الله علیه وسلم روایت شده است.

اگر محرم، زن بود، مانند دیگر زنان کفن می­شود، اما به او خوشبویی زده نمی­شود، و صورتش با نقاب و دستانش با دستکش پوشانده نمی­شوند، ولی با همان کفنی که در آن کفن شده است، پوشانده می­شوند؛ چنان که قبلا در بیان روش تکفین زن ذکر شد.

ششم: محق­ترین اشخاص برای غسل کردن او و نماز خواندن بر او دفن کردنش: کسی است که خودش وصیت کرده باشد، سپس پدرش، سپس پدربزرگش، سپس هر کس از مردان که در نسب به او نزدیک­تر است.

محق­ترین شخص نسبت به غسل زن: کسی است که خودش وصیت کرده باشد، سپس مادر، سپس مادربزرگ، و سپس هر کس از زنان که در نسب به او نزدیک­تر است.

زن و شوهر می­توانند هر یک، دیگری را غسل دهد؛ زیرا ابوبکر صدیق را همسرش غسل داد، و علی رضی الله عنه، همسرش فاطمه رضی الله عنها را غسل داد.

هفتم: روش نماز بر میت: چهار بار تکبیر گفته می­شود، و بعد از تکبیر اول، فاتحه خوانده می­شود، و اگر همراه با آن، یک سوره­ی کوچک یا یک یا دو آیه بخواند، نیکوست. دلیل آن حدیث صحیحی است که از ابن عباس رضی الله عنهما در این مورد آمده است. سپس تکبیر دومی را گفته، و بر رسول الله صلی الله علیه وسلم همچنان که در تشهد می­کند، صلوات می­فرستد. سپس تکبیر سومی را گفته و می­گوید: ( اللَّهم اغفر لِحَيِّنَا وَميِّتِنا، وَصَغيرنا وَكَبيرِنَا، وذَكَرِنَا وَأُنْثَانَا ، وشَاهِدِنا وَغائِبنَا. اللَّهُمَّ منْ أَحْيَيْتَه منَّا فأَحْيِه على الإسْلامِ، وَمَنْ توَفَّيْتَه منَّا فَتَوَفَّهُ عَلى الإيمانِ، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ ، وارْحمْهُ ، وعافِهِ ، واعْفُ عنْهُ ، وَأَكرِمْ نزُلَهُ ، وَوسِّعْ مُدْخَلَهُ واغْسِلْهُ بِالماءِ والثَّلْجِ والْبرَدِ ، ونَقِّه منَ الخَـطَايَا، كما نَقَّيْتَ الثَّوب الأبْيَضَ منَ الدَّنَس ، وَأَبْدِلْهُ دارا خيراً مِنْ دَارِه ، وَأَهْلاً خَيّراً منْ أهْلِهِ، وأدْخِلْه الجنَّةَ ، وَأَعِذْه منْ عَذَابِ القَبْرِ ، وَمِنْ عَذَابِ النَّار، وَ افسَح لَهُ فِی قَبرِهِ، وَ نُوِّر لَهُ فِیهِ، اللّهُمَّ لَا تحرِمنَا أجرَهُ وَ لَا تُضِلُّنَا بَعدَهُ )، سپس تکبیر چهارم را می­گوید و با یک سلام از سمت راست، نماز را به اتمام می­رساند.

مستحب است همراه با هر تکبیر، دستانش را بالا برد.

اگر میت زن بود، می­گوید: ( اللهم اغفر لها .... ).

اگر میت، دو نفر بودند، می­گوید: ( اللهم اغفر لهما ... ).

اگر میت بیشتر از دو نفر بودند، می­گوید: ( اللهم اغفر لهم ... ).

اما زمانی که میت، طفل است، بجای دعای مغفرت، گفته می­شود: « اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ فَرَطَاً وَذُخْراً لِوَالِدَيْهِ، وشَفِيعاً مُجَاباً، اللَّهُمَّ ثَقِّلْ بِهِ مَوَازِيْنَهُمَا، وأعْظِمْ بهِ أُجُورَهُمَا، وألْحِقْهُ بِصَالِحِ الـمُؤْمِنينَ، واجْعَلْهُ فِي كَفَالَةِ إِبْرَاهِيمَ، وَقِهِ بِرَحْمَتِكَ عَذَابَ الجَحِيمِ. )

سنت این است که امام اگر میت مرد باشد، مقابل سرش بایستد، و اگر زن باشد، در وسط او بایستد، و اگر چندین جنازه باشد، جنازه­ی مرد در جلوی امام و جنازه­ی زن در آخر به طرف قبله گذاشته می­شود. اگر همراه با آنها، اطفال نیز باشند، پسر بچه قبل از زن گذاشته می­شود، سپس زن و سپس دختر بچه، و سر پسر بچه کنار سر مرد گذاشته می­شود، و وسط زن، کنار سر مرد، و دختر بچه، سرش در کنار سر زن گذاشته می­شود، و وسط او کنار سر مرد قرار می­گیرد، و نمازگزاران همگی پشت سر امام می­ایستند. اما اگر یک نفر پشت سر امام جا نداشته باشد، سمت راست او می­ایستد.

هشتم: روش دفن میت: مشروع این است که قبر به اندازه نصف یک مرد، عمق داشته باشد و لحد آن در جهت قبله باشد و میت بر پهلوی راستش رو به قبله در لحد گذاشته شود، و گره­های کفن باز کرده می­شود اما برداشته نمی­شود، بلکه همانطور رها می­شود. صورت میت نیز کشف نمی­شود. چه میت مرد باشد و چه زن. سپس بر او خشت می­گذارند و بر آن کاهگل می­زنند تا آن را محکم کرده و مانع از ریختن خاک بر میت شود. اگر با خشت امکان پذیر نبود، با هر چیزی دیگری مثل لوح یا سنگ یا چوب که مانع از خاک شود، انجام می­گیرد. سپس خاک در قبر ریخته می­شود و مستحب است در هنگام خاک ریختن، گفته شود: ( بم الله، و علی مِلَّةِ رسول الله )، و قبر به اندازه­ی یک وجب بالا آورده می­شود، و اگر امکان پذیر بود، بر آن سنگریزه ریخته و آب پاشی می­شود.

برای تشییع کنندگان مشروع است که نزد قبر ایستاده و برای میت دعا کنند؛ زیرا رسول الله صلی الله علیه وسلم زمانی که از دفت میت فارغ می­شدند، بر آن ایستاده و می­فرمودند: ( برای برادرتان استغفار کنید، و از الله برای او ثبات بخواهید، زیرا الان مورد سوال قرار می­گیرد ).

نهم: برای کسی که بر میت نماز نخوانده، مشروع است که بعد از دفن، بر او نماز بخواند؛ زیرا رسول الله صلی الله علیه وسلم آن را انجام داده­اند. به این شرط که از دفن میت، یک ماه و کمتر گذشته باشد. اما اگر بیشتر از این بود، نماز خواندن بر قبر مشروع نیست؛ زیرا از رسول الله صلی الله علیه وسلم نقل شده که او بر قبری بعد از گذشتن یک ماه از دفن، نماز خوانده باشند.

دهم: برای اهل میت جایز نیست که برای مردم غذایی درست کنند؛ به دلیل سخن صحابی جلیل، جریر بن عبدالله بَجَلی رضی الله عنه که گفت: ( ما، اجتماع بر اهل میت و درست کردن غذا بعد از دفن او را جزئی از نوحی خوانی بر میت می­شمردیم ). اما درست کردن غذا برای خود یا مهمانانشان، اشکالی ندارد و برای نزدیکان و همسایگانش مشروع است که برای آنها غذا درست کنند؛ زیرا رسول الله صلی الله علیه وسلم زمانی که خبر مرگ جعفر بن ابوطالب در شام به او رسید، خانواده­اش را دستور داد که برای خانواده­ی جعفر غذا درست کنند، و فرمود: ( خبری به آنها رسیده که آنها را مشغول خود کرده است ). برای خانواده­ی میت اشکالی ندارد که همسایگانشان و یا کسان دیگری را برای خوردن غذایی که برایشان آورده شده است، دعوت کنند، و تا جایی که از شرع می­دانیم، برای آن وقت مشخصی تعیین نشده است.

یازدهم: جایز نیست که زن بخاطر میت، بیشتر از سه روز دست از زینت بکشد، مگر اینکه میت، شوهرش باشد که در این صورت واجب است چهار ماه و ده روز زینت نکند، و در صورتی که حامله باشد، تا زمان وضع حمل، دست از زینت می­کشد؛ زیرا در این مورد، سنت صحیح از رسول الله صلی الله علیه وسلم به اثبات رسیده است.

دوازدهم: برای مردان مشروع است که گاهگاهی قبور را برای دعا و رحمت فرستادن بر آنها و یادآوری مرگ و ما بعد آن، زیارت کنند؛ به دلیل فرموده­ی رسول الله صلی الله علیه وسلم: ( قبرها را زیارت کنید؛ زیرا آخرت را به یادتان می­آورند )، و او صلی الله علیه وسلم به اصحابش آموزش می­داد هنگامی که قبور را زیارت می­کنند، بگویند: ( السلام علیکم أهل الدیار من المومنین و المسلمین، و إنا إن شاءالله بکم لاحقون، نسأل الله لنا و لکم العافیة، یرحم الله المستقدمین منّا و المستأخرین ).

اما زنان نمی­توانند به زیارت قبور بروند؛ زیرا رسول الله صلی الله علیه وسلم فرموده است: ( الله زنانی را که قبرها را زیارت می­کنند، لعنت کرده است )، و به این خاطر که با رفتن آنها به قبرستان ترس فتنه و کم صبری وجود دارد.

همچنین برای زنان، تشییع جنازه تا مقبره جایز نیست؛ زیرا رسول الله صلی الله علیه وسلم آنها را از آن نهی کرده است. اما نماز خواندن بر میت، در مسجد یا در مصلی، هم برای مردان و هم برای زنان، مشروع است.

این آخر مطالبی است که جمع آوریش میسر شد. وصلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه.

شرح:

اقسام زیارت قبور:

زیارت شرعی:

این است که نیت کند با زیارت قبر، آخرت را به یاد آورد، و نیز برای زیارت قبر، مسافرت نکند، و نیت کند که برای میت و اموات دعاهایی را که در سنت وارد است، بکند، و چیزی را که مخالف شریعت است انجام ندهد.

زیارت بدعی:

این است که نیت کند نزد قبر، الله را بخواند.

زیارت شرکی:

این است که نیت کند صاحب قبر را فرا خواند.