5-توكل، شوق و حذر، خشوع و خشيت، انابت و استعانت، استعاذت و استغاثت

متن درس:

دليل توكل: اين فرموده باريتعالى است:

﴿وَعَلَى ٱللَّهِ فَتَوَكَّلُوٓاْ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ﴾ [المائدة: 23].

 «و بر خدا توكل كنيد اگر مؤمن هستيد».

﴿وَمَن يَتَوَكَّلۡ عَلَى ٱللَّهِ فَهُوَ حَسۡبُهُۥ﴾ [الطلاق: 3].

 «پس هركس بر خدا توكل كند همو وى را كافى است».

دليل شوق و حذر و خشوع: اين ارشاد بارى است:

﴿إِنَّهُمۡ كَانُواْ يُسَٰرِعُونَ فِي ٱلۡخَيۡرَٰتِ وَيَدۡعُونَنَا رَغَبٗا وَرَهَبٗاۖ وَكَانُواْ لَنَا خَٰشِعِينَ﴾ [الأنبیاء: 90].

 «زيرا آنها در كارهاى خير تعجيل مي‌كردند و در حال بيم و اميد ما را مى‌خواندند و هميشه به درگاه ما خاضع و خاشع بودند».

دليل خشيت: اين فرموده بارى است:

﴿فَلَا تَخۡشَوۡهُمۡ وَٱخۡشَوۡنِي﴾ [البقرة: 150].

 «پس از آنان مترسيد و از من بترسيد».

و دليل انابت: اين ارشاد الهى است:

﴿وَأَنِيبُوٓاْ إِلَىٰ رَبِّكُمۡ وَأَسۡلِمُواْ لَهُۥ﴾ [الزمر: 54].

«به‌سوى پروردگارتان بازآييد و در برابر او تسليم شويد».

در حديث آمده است:

«وَإِذَا اسْتَعَنْتَ، فَاسْتَعِنْ بِاللهِ».

 «و هرگاه ياري خواستى از خدا يارى بجوى».

دليل استعاذت: اين ارشاد بارى است:

 ﴿قُلۡ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلنَّاسِ ١ مَلِكِ ٱلنَّاسِ ٢...﴾  [سوره الناس].

«بگو: به پروردگار مردم پناه مى‌برم. فرمانرواى مردم».

دليل استغاثه: اين فرموده خداوندى است:

﴿إِذۡ تَسۡتَغِيثُونَ رَبَّكُمۡ فَٱسۡتَجَابَ لَكُم﴾ [الأنفال: 9].

«هنگامى را به ياد آوريد كه به پروردگار تان استغاثه و زارى مى‌كرديد و او دعاى شما را اجابت كرد».

شرح درس:

تعریف توکل:

لغتاً: توکل بر چیزی یعنی اعتماد بر آن.

شرعاً: به معنی اعتماد صادقانه بر الله همراه با اطمینان به او و استفاده از اسباب شرعی است.

در توکل باید سه چیز محقق شود:

اول: صدق در اعتماد بر الله سبحانه و تعالی

دوم: یقین داشتن به اینکه الله سبحانه و تعالی آنچه را که وعده داده است، انجام می دهد.

سوم: استفاده از اسباب شرعی.

رغبت: محبتِ رسیدن به چیزی که محبوب است.

رهبة: خوفی که نتیجه اش فرار از چیزی است که از آن می ترسد، رهبه، خوفی است که مقارن با عمل است.

خشوع: ذلت و خم شدن برای عظمت الله، به گونه ای که تسلیم قضاء کونی و شرعی او باشد.

کسی که در راه رفتن به سوی الله است، باید خوف و رجا «بیم و امید» را با هم داشته باشد، و هیچ کدام را بر دیگری غالب نکند که در این صورت افتاده و هلاک می شود. بلکه باید خوف و رجا را همانند دو بال پرنده، با هم داشته باشد.

 خشیت: خوفی است که مبنی بر علم به عظمت و کمال سلطنت کسی است که از او می ترسد.

 إنابت: بازگشت به سوی الله تعالی به وسیله اطاعت از او و خود داری از نافرمانی کردن او، ( و أنیبوا ) یعنی: بازگردید، ( إلی ربکم و أسلموا له )، یعنی: امر خود را به الله واگذار کن؛ زیرا تو بنده ای، و بنده باید تسلیم آقایش باشد، و آقا و سید، الله است، چنان که رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: ( السید الله )، یعنی: ( سید، الله است ).

 استعانت: طلب کمک. ( إیاک نعبد و إیاک نستعین )، در این آیه چیزی که مستحق تأخیر است، اول ذکر شده است، و این دلالت بر حصر می کند، یعنی: نمی پرستیم جز تو را، و کمک نمی گیریم جز از تو.

 استعاذه: پناه جستن، به معنی: حمایت شدن در مقابل چیز ناپسند، ( أعوذ )، یعنی: ( پناه برده و چنگ می زنم ).

 استغاثه: طلب غوث، که به معنی نجات دادن از سختی و هلاکت است.

استعانت و استعاذه و استغاثه و شفاعت درست است که از مخلوق در اموری که قدرت آن را دارد، خواسته شود. اما باید دارای چهار شرط باشد: باید: زنده و حاضر و قادر و سبب باشد.