25 महत्त्वपूर्ण पाठहरू (हज्जका विधिविधानहरू)

हज इस्लामका आधारहरूमध्ये पाँचौं आधार हो, र यो इस्लाम, बुद्धि, बालिग हुनु, स्वतन्त्रता र सामर्थ्यको सर्तसाथ वाजिब हुन्छ, र स्त्रीका लागि यदि उसलाई हजका लागि यात्रा गर्न आवश्यक भयो भने महरमको उपस्थिति पनि थपिन्छ। हज्जका चार आधारहरू छन्:

इहराम
अर्थात् नुसुकमा प्रवेश गर्ने नियत, र यो तल्बियाभन्दा फरक हो, र तहबन्द र चादर लगाउनुभन्दा पनि फरक हो।
 अरफामा वुकूफ
 जुल हिज्जाको नौवौं दिन सूर्य ढल्केदेखि ईदको दिनको फजर उदाउँदासम्म, नबी ﷺ ले भन्नुभयो: «الْحَجُّ عَرَفَةُ» (हज अरफा नै हो)।
 तवाफे इफाज़ा
(तवाफे ज़ियारत), र यो अरफामा वुकूफपछि हुन्छ, र यो तवाफे क़ुदूमभन्दा फरक हो।
 
 


सई
सफा र मरवाको बीचमा, अल्लाह तआलाले भन्नुभयो: ﴿۞ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِن شَعَائِرِ اللَّهِ ۖ ﴾. (निश्चय नै सफा र मरवा अल्लाहका चिन्हहरूमध्ये हुन्)

नुसुकका प्रकारहरू

इफ्राद
अर्थात् केवल हज्जको नियत गर्नु र यसका कामहरू एक्लै गर्नु।
 क़िरान
अर्थात् हज र उमरा दुवैको एकैसाथ नियत गर्नु र तिनका कामहरू अलग-अलग गर्नु, र यसमाथि हद्य वाजिब हुन्छ।
 तमत्तुअ
अर्थात् हज्जका महिनाहरूमा उमराको इहराम बाँध्नु, त्यसलाई पूरा गर्नु र त्यसबाट हलाल हुनु, त्यसपछि सोही वर्ष हज्जको इहराम बाँध्नु, र यसमाथि हद्य वाजिब हुन्छ।
  हज्जका वाजिबहरू

जसले यी वाजिबहरूमध्ये कुनै वाजिब छोड्यो उसमाथि रगत (दम) चढाएर पूरा गर्नु वाजिब हुन्छ, र त्यो एउटा बाख्रा हो जुन हरममा ज़बह गरिन्छ र मक्काका फकीरहरूमा बाँडिन्छ, र यसबाट खानु जायज छैन।

मीक़ातबाट इहराम बाँध्नु।
 मुज़दलिफामा रात बिताउनु।जमरातलाई ढुङ्गा मार्नु।
 दिनमा वुकूफ गर्नेका लागि सूर्यास्तसम्म अरफामा रहनु।तश्रीकका दिनहरूको रात मिनामा बिताउनु।टाउको मुडाउनु वा बाल छोट्याउनु।

हैजवाली र निफासवालीबाहेक, मक्का छोड्न चाहनेका लागि तवाफे विदा गर्नु, चाहे हज्जका महिनाहरूपछि नै किन नहोस्।

हज र उमराका मीक़ातहरू समयगत मीक़ात
र यी हज्जका महिनाहरू हुन्: शव्वाल, जुल क़अदा र जुल हिज्जा।
यी समयगत मीक़ातहरू विशेष रूपमा हज्जका लागि हुन्, रहृयो उमरा त यसको कुनै निश्चित समय छैन।



स्थानगत मीक़ात
- जुल हुलैफा, मदीनावासी र यसबाट गुज्रनेहरूका लागि।
- जुहफा, शाम, मिस्र र मघरिबवासीहरूका लागि।
- क़र्नुल मनाज़िल, नज्दवासीहरूका लागि।
- यलमलम, यमनवासीहरूका लागि।
- ज़ातु इर्क़, इराकवासीहरूका लागि।

हज्जका मुस्तहब कुराहरू इहरामका लागि गुस्ल गर्नु र सुगन्ध लगाउनु।पुरुषहरूका लागि सेतो तहबन्द र चादर लगाउनु।नङ काट्नु र इहरामको नियतअघि काट्नुपर्ने बाल हटाउनु।इहराम बाँधेदेखि जमरा अल-अक़बालाई ढुङ्गा नमारेसम्म तल्बिया पढ्नु।मुफ्रिद र क़ारिनका लागि तवाफे क़ुदूम गर्नु।मुतमत्तिअका लागि तवाफे क़ुदूम र तवाफे उमराका पहिलो तीन चक्करमा रमल गर्नु, र रमल हो: हिँड्दा छिटो गति गर्नु।मुतमत्तिअका लागि तवाफे क़ुदूम र तवाफे उमरामा इज्तिबाअ गर्नु, अर्थात् दायाँ कुम्हलो खुला राख्नु।मुज़दलिफा पुगेपछि मगरिब र इशाको जमअ तक़दीम गर्नु।अरफाको रात मिनामा बिताउनु।हजरे अस्वदलाई चुम्बन गर्नु।फजरदेखि सूर्योदयअघिसम्म मुज़दलिफामा मश्अरुल हरामको नजिक वुकूफ गर्नु, र मुज़दलिफाको हरेक भाग वुकूफको स्थान हो। इहरामका मनाही कुराहरू

ती नौवटा हुन्: टाउको र शरीरको बाल मुडाउनु, नङ काट्नु, पुरुषका लागि टाउको टाँसिने कुराले ढाक्नु, पुरुषका लागि सिलाइएको कपडा लगाउनु अर्थात् त्यो जुन शरीर वा कुनै अंगअनुसार काटिएको छ, स्त्रीका लागि नक़ाब र पन्जा लगाउनु, सुगन्ध (र यस्तै सुगन्धित साबुन), भूमिको सिकार मार्नु र सिकार गर्नु, आफ्नो वा अरूको लागि निकाहको सम्झौता गर्नु, सहवास गर्नु, र योनिबाहेक मुख-चुम्बन गर्नु।

जसले यी मनाही कुराहरूमध्ये कुनै कुरा भुलेर, अनजानमा वा बाध्यताले गर्‍यो उसमाथि केही छैन, सिवाय जसले सिकार मार्‍यो उसमाथि हरेक हालतमा फिदया वाजिब हुन्छ, रहृयो जानाजान गरेको भने मनाही कुराहरू यसमा चार प्रकारमा विभाजित हुन्छन्:

जसमा कुनै फिदया छैन
र त्यो हो निकाहको सम्झौता गर्नु चाहे आफ्नो लागि होस् वा अरूको लागि, र यसरी नै योनिबाहेक मुख-चुम्बन यदि यससँग वीर्यपात नभएको छ भने यसमा कुनै कफ्फारा छैन र उसमाथि तौबा वाजिब छ।
जसको फिदया त्यसकै बराबर छ
र त्यो हो भूमिको सिकार मार्नु र सिकार गर्नु, जसले यसलाई मार्‍यो उसमाथि हरेक हालतमा फिदया वाजिब हुन्छ, र त्यो हो: पशुधनबाट त्यसको बराबर बदला जसको फैसला दुई इन्साफ गर्ने व्यक्तिले गर्छन्।
जसको फिदया कडा छ
र त्यो हो सहवास, रहृयो जसले पहिलो हलतभन्दा अगाडि सहवास गर्‍यो उसको हज बिग्रियो, ऊ त्यही बिग्रिएको हज जारी राख्छ, र यसलाई फेरि गर्नु उसमाथि वाजिब हुन्छ, र उसमाथि एउटा ऊँट वा गाई वाजिब हुन्छ।

जसको फिदया फिदयतु अज़ा हो
र त्यो हो बाँकी मनाही कुराहरू, र यसको फिदया विकल्पसहित हुन्छ:
या त तीन दिनको रोजा, या छ मिस्कीनलाई खुवाउनु प्रत्येक मिस्कीनका लागि आधा साअ, या एउटा बाख्रा ज़बह गर्नु जुन हरमका फकीरहरूमा बाँडिन्छ।
हज्जका दिनहरूका नामहरू: यौमुत्तरविया आठौं दिन हो, त्यो दिन उनीहरूले मिनामा पानी लैजान्थे।यौमुल अरफा वा यौमुल वक़्फा नौवौं दिन हो।यौमुल ईद र यौमुन्नहर दशौं दिन हो।यौमुल क़र्र एघारौं दिन हो।यौमुन्नफ्रिल अव्वल बाह्रौं दिन हो।यौमुन्नफ्रिस्सानी तेह्रौं दिन हो।र लैलतुल जमअ ईदको रात हो, यसलाई यो नाम दिइएको छ किनभने अरफामा वुकूफपछि मानिसहरू यसमा जम्मा हुन्छन्; किनभने जाहिलियतको जमानामा मक्कावासीहरू अरफातर्फ निस्कँदैनथे।

हज्जमा दुआका पाँच स्थानहरू: नौवौं दिन सूर्य ढल्केदेखि सूर्यास्तसम्म अरफामा।नौवौं दिनको फजरपछिदेखि उज्यालो नफैलिँदासम्म मुज़दलिफामा।तश्रीकका दिनहरूमा साना र मध्यम जमरालाई ढुङ्गा मार्नुपछि।तवाफमा।सफा र मरवाको सईमा र तिनको बीचमा।

उमरा र हज्जको तरिका

शेख मुहम्मद बिन सालेह अल-उथैमीन रहिमहुल्लाहले भन्नुभयो:

जब तपाईं मीक़ातमा पुग्नुहुन्छ भने गुस्ल गर्नुहोस् र आफ्नो शरीर, टाउको र दाह्रीमा सुगन्ध लगाउनुहोस्, त्यसपछि मुतमत्तिअ भएर उमराको इहराम बाँध्नुहोस्, र तल्बिया पढ्दै मक्कातर्फ प्रस्थान गर्नुहोस्, जब तपाईं बैतुल हरामसम्म पुग्नुहुन्छ भने उमराका सात चक्कर लगाउनुहोस्, र थाहा राख्नुहोस् कि पूरै मस्जिद तवाफको स्थान हो, चाहे काबाको नजिक होस् वा टाढा, तर भीडले तकलिफ नदिएसम्म यसको नजिक हुनु उत्तम हो, र यदि भीड छ भने यसबाट टाढा रहनुहोस्, र यो कुरा फराकिलो छ, अल्लाहको शुक्र छ, त्यसपछि जब तवाफबाट फुर्सद पाउनुहुन्छ भने मक़ामे इब्राहीम अलैहिस्सलामको पछाडि दुई रकात पढ्नुहोस्, यदि सम्भव भए यसको नजिक, अन्यथा टाढैबाट, महत्त्वपूर्ण कुरा यो हो कि मक़ाम तपाईं र काबाको बीचमा होस्, त्यसपछि उमराको सईका लागि निस्कनुहोस् र सफाबाट सुरु गर्नुहोस्, जब सात चक्कर पूरा गर्नुहुन्छ भने आफ्नो पूरै टाउकोको बाल छोट्याउनुहोस्, र एक तर्फबाट मात्र बाल छोट्याउनु पर्याप्त हुँदैन, धेरैजसो मानिसहरूको कर्मबाट धोका नखानुहोस्।

त्यसपछि जब जुल हिज्जाको आठौं दिन आउँछ भने गुस्ल गर्नुहोस्, सुगन्ध लगाउनुहोस् र आफ्नो बासस्थानबाट हज्जको इहराम बाँध्नुहोस्, र मिनातर्फ निस्कनुहोस् र त्यहाँ जोहर, अस्र, मगरिब, इशा र फजर क़स्रसहित पढ्नुहोस् बिना जमअ गरी; किनभने तपाईंका नबी ﷺ मिना र मक्कामा क़स्र गर्नुहुन्थ्यो र जमअ गर्नुहुन्नथ्यो, त्यसपछि जब अरफाको दिन सूर्य उदाउँछ भने तल्बिया पढ्दै अल्लाहका अगाडि विनम्र भई अरफातर्फ प्रस्थान गर्नुहोस्, र त्यहाँ जोहर र अस्रलाई दुई रकातसहित जमअ तक़दीम गर्नुहोस्, त्यसपछि अल्लाहसँग दुआ र प्रार्थनाका लागि फुर्सद निकाल्नुहोस्, र वुजू भएको कोसिस गर्नुहोस्, र क़िब्लातिर फर्कनुहोस् चाहे पहाड तपाईंको पछाडि किन नहोस्; किनभने मशरू कुरा क़िब्लातिर फर्कनु हो, र अरफाको सीमा र यसका चिन्हहरूको राम्ररी ख्याल गर्नुहोस्, किनभने धेरैजसो हाजीहरू यसभन्दा अगाडि नै रोकिन्छन्, र जसले अरफामा वुकूफ गर्दैन उसको हज हुँदैन; नबी ﷺ को यस भनाइका आधारमा:

«الْحَجُّ عَرَفَةُ» (हज अरफा नै हो), र अरफाको हरेक भाग वुकूफको स्थान हो, पूर्वी, पश्चिमी, दक्षिणी र उत्तरी, सिवाय उपत्यकाको भित्री भाग (वादीए उर्ना) बाहेक; नबी ﷺ को यस भनाइका आधारमा: «وَقَفْتُ هَا هُنَا، وَعَرَفَةُ كُلُّهَا مَوْقِفٌ» (म यहाँ रोकिएको छु, र पूरै अरफा नै वुकूफको स्थान हो)।

त्यसपछि जब सूर्य अस्ताउँछ र तपाईंलाई यसको अस्ताएको निश्चित हुन्छ भने तल्बिया पढ्दै र विनम्र भई मुज़दलिफातर्फ प्रस्थान गर्नुहोस्, र जहाँसम्म सम्भव छ शान्ति र स्थिरता अपनाउनुहोस् जस्तो कि तपाईंका नबी ﷺ ले तपाईंलाई आदेश दिनुभएको छ; चुनांचे नबी ﷺ अरफाबाट प्रस्थान हुँदा आफ्नो ऊँटनीको लगाम यति तानिरहनुभएको थियो कि त्यसको टाउको त्यसको काठीको अगिल्लो काठमा ठोक्किन्थ्यो, र उहाँ ﷺ आफ्नो पवित्र हातले इशारा गर्दै भन्दै हुनुहुन्थ्यो: «أَيُّهَا النَّاس؛ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ» (हे मानिसहरू! शान्ति अपनाओ, शान्ति अपनाओ)।

त्यसपछि जब मुज़दलिफा पुग्नुहुन्छ भने त्यहाँ मगरिब र इशा पढ्नुहोस्, त्यसपछि फजरसम्म त्यहीं रात बिताउनुहोस्, र नबी ﷺ ले कमजोर मानिसहरूबाहेक कसैलाई पनि फजरअघि मुज़दलिफाबाट प्रस्थान गर्ने अनुमति दिनुभएन, उनीहरूलाई आपले रातको अन्तिम भागमा प्रस्थान गर्ने अनुमति दिनुभयो, त्यसपछि जब फजर पढ्नुहुन्छ भने क़िब्लातिर फर्कनुहोस् र अल्लाहको तकबीर र हम्द बयान गर्नुहोस्, र राम्ररी उज्यालो नफैलिँदासम्म दुआ गरिरहनुहोस्, त्यसपछि सूर्योदयअघि मिनातर्फ प्रस्थान गर्नुहोस्, त्यसपछि सातवटा साना ढुङ्गाहरू टिप्नुहोस् र जमरा अल-अक़बातर्फ जानुहोस्, जुन मक्काको नजिकको अन्तिम जमरा हो, र सूर्योदयपछि यसलाई सातवटा ढुङ्गाले मार्नुहोस्, हरेक ढुङ्गासँगै अल्लाहको तकबीर भन्दै, उहाँका अगाडि विनम्रता र आदर व्यक्त गर्दै।

र थाहा राख्नुहोस् कि ढुङ्गा मार्नुको उद्देश्य अल्लाहको महिमा र उहाँको ज़िक्र कायम गर्नु हो, र ढुङ्गा घेराभित्र नै खस्नु आवश्यक छ, र खम्बामा नै लाग्नु सर्त होइन, त्यसपछि जब जमरालाई ढुङ्गा मार्नुबाट फुर्सद पाउनुहुन्छ भने हद्य ज़बह गर्नुहोस्, र हद्यमा त्यही जनावर पर्याप्त हुन्छ जुन क़ुर्बानीमा पर्याप्त हुन्छ, र यसमा कुनै हर्ज छैन कि तपाईंले कसैलाई आफ्नो तर्फबाट ज़बह गर्ने वकील बनाउनुहोस्, त्यसपछि ज़बहपछि आफ्नो टाउको मुडाउनुहोस्, र पूरै टाउको मुडाउनु वाजिब छ, केही भाग मुडाउनु र केही छोड्नु जायज छैन, स्त्रीले आफ्नो टाउकोका छेउहरूबाट एक पोर बराबर बाल काट्नुहोस्, र यसपछि तपाईं पहिलो हलतबाट हलाल भइहाल्नुभयो, त्यसपछि कपडा लगाउनुहोस्, आफ्ना नङ काट्नुहोस्, सुगन्ध लगाउनुहोस् र स्त्रीहरूसँग नजानुहोस्, त्यसपछि जोहरको नमाज़अघि मक्का जानुहोस् र हज्जको तवाफ र सई गर्नुहोस्, त्यसपछि मिना फर्कनुहोस्, र तवाफ र सईसाथ ढुङ्गा मार्नु र टाउको मुडाउनुद्वारा तपाईं दोस्रो हलतबाट हलाल भइहाल्नुभयो, र अब तपाईंका लागि हरेक कुरा जायज भइहाल्यो, यहाँसम्म कि स्त्रीहरूसँग जानु पनि।

हे मानिसहरू! हाजीले ईदको दिन चार नुसुक गर्छ: ढुङ्गा मार्नु, त्यसपछि क़ुर्बानी गर्नु, त्यसपछि टाउको मुडाउनु, त्यसपछि तवाफ र सई गर्नु, र यही सबैभन्दा उत्तम क्रम हो, तर यदि तपाईंले तीमध्ये केहीलाई केहीअघि गर्नुभयो, उदाहरणका लागि ज़बहअघि टाउको मुडाउनुभयो भने कुनै हर्ज छैन, र यदि तवाफ र सईलाई मिनाबाट ओर्लिन्जेलसम्म ढिलो गर्नुभयो भने कुनै हर्ज छैन, र यदि ज़बहलाई ढिलो गर्नुभयो र तेह्रौं दिन मक्कामा ज़बह गर्नुभयो भने कुनै हर्ज छैन, विशेष गरी आवश्यकता र फाइदाको दृष्टिकोणले।

र एघारौं दिनको रात मिनामा बिताउनुहोस्, त्यसपछि जब सूर्य ढल्किन्छ भने तीनवटै जमरातलाई ढुङ्गा मार्नुहोस्, पहिलोबाट सुरु गर्दै, त्यसपछि मध्यमबाट, त्यसपछि अक़बाबाट, हरेकलाई सातवटा ढुङ्गाले, हरेक ढुङ्गासँगै तकबीर भन्दै, र ईदको दिन ढुङ्गा मार्ने समय सामर्थ्यवानका लागि सूर्योदयदेखि, र कमजोरका लागि रातको अन्तिम भागदेखि हो, र यसको अन्तिम समय सूर्यास्तसम्म हो, र ईदपछिका दिनहरूमा यसको समय सूर्य ढल्केदेखि सूर्यास्तसम्म हो, र सूर्य ढल्कनुअघि जायज छैन, र यदि दिनमा भीड धेरै छ भने रातमा ढुङ्गा मार्नु जायज छ, र जसले सानो, बूढो वा बिरामी भएकाले आफैं ढुङ्गा मार्न सक्दैन, उसलाई यो अधिकार छ कि उसले कसैलाई आफ्नो तर्फबाट ढुङ्गा मार्ने वकील बनाओस्, र यसमा कुनै हर्ज छैन कि वकीलले एउटै ठाउँमा आफ्नो तर्फबाट र जसले उसलाई वकील बनाएको छ त्यसको तर्फबाट पनि ढुङ्गा मारोस्, तर पहिले आफ्नो तर्फबाट मार्न सुरु गरोस्, त्यसपछि जब तपाईंले बाह्रौं दिन ढुङ्गा मार्नुभयो भने हज सकियो, र तपाईंलाई अधिकार छ, यदि चाहनुहुन्छ भने छिटो गर्नुहोस् र तल ओर्लिनुहोस्, र यदि चाहनुहुन्छ भने तेह्रौं दिनको रात बिताउनुहोस् र सूर्य ढल्केपछि तीनवटै जमरातलाई ढुङ्गा मार्नुहोस्, र यही उत्तम हो; किनभने यही नबी ﷺ को कर्म थियो।

त्यसपछि जब मक्काबाट निस्कन चाहनुहुन्छ भने तवाफे विदा गर्नुहोस्, र हैजवाली र निफासवालीमाथि विदा वाजिब छैन, र उनीहरूका लागि मस्जिदको ढोकामा आउनु र त्यहाँ रोकिनु मशरू छैन।